In de jaren na de Tweede Wereldoorlog werden in Nederland steeds minder weeskinderen opgevangen in weeshuizen. Door verbetering in de levensomstandigheden na de oorlog en door het effect van de kinderwetten werden minder kinderen wees. In 1959 werd de Algemene Weduwen- en Wezenwet ingevoerd. Dit stimuleerde familieleden om een weeskind in huis te nemen vanwege het recht dat weeskinderen kregen op eigen financiële ondersteuning. Als gevolg hiervan verdwenen grootschalige weeshuizen en kwamen daar kleinschalige voorzieningen voor in de plaats of werden weeskinderen in gezinnen opgevangen. Hoe is dat nu geregeld in ons land? Hoe ziet de opvang van weeskinderen in Nederland eruit? In deze blog laten we ons licht hierover schijnen en over het belang van zorg voor weeskinderen.

Het belang van zorg voor weeskinderen

Het verlies van ouders is een ingrijpende gebeurtenis voor een kind, die een blijvende impact kan hebben op hun emotionele en psychologische welzijn. Het bieden van een stabiele en liefdevolle omgeving is essentieel om hen te helpen deze moeilijke periode te overkomen en zich te ontwikkelen tot gelukkige, gezonde volwassenen. In Nederland is er een sterk netwerk van pleeggezinnen en instellingen die zich inzetten voor de opvang en zorg van weeskinderen.

Pleegzorg als opvang voor weeskinderen in Nederland

Pleegzorg is een veelgebruikte oplossing voor de opvang van weeskinderen in Nederland. Pleegouders bieden een tijdelijk of langdurig thuis aan kinderen die niet bij hun biologische ouders kunnen wonen of die beide ouders hebben verloren. Het Nederlandse pleegzorgsysteem is goed ontwikkeld, met verschillende vormen van pleegzorg die zijn afgestemd op de behoeften van het kind. Van crisisopvang tot langdurige pleegzorg, de focus ligt altijd op het welzijn en de ontwikkeling van het kind.

Vormen van pleegzorg in Nederland

Vormen van pleegzorg in Nederland zijn aangepast aan de situatie en de behoefte van wees- en pleegkinderen in Nederland. De pleegzorg in Nederland is op de volgende manier georganiseerd:

  • kortdurende pleegzorg-langdurende pleegzorg
  • netwerkpleegzorg-bestandspleegzorg
  • voltijdpleegzorg-deeltijdpleegzorg
  • hulpverleningsvariant-opvoedingsvariant

We bespreken hieronder wat kortdurende pleegzorg en langdurende pleegzorg betekenen, en wat de  hulpverleningsvariant en de opvoedingsvariant inhouden.

Kortdurende pleegzorg voor opvang van weeskinderen in Nederland

Bij kortdurende pleegzorg neemt een pleeggezin een weeskind of pleegkind op voor maximaal 1 jaar. Als de situatie binnen het jaar zodanig verbetert, kan het pleegkind terug naar het ouderlijke huis. Een weeskind dat beide ouders heeft verloren zal door de begeleidende instantie van pleegzorg weer herplaatst worden. Als het weeskind wat ouder is en tussen de leeftijd van 16 en 18 jaar is, kan het ervoor kiezen om na een korte periode van pleegzorg voorbereid te worden op zelfstandig wonen.

Hulpverleningsvariant en opvoedingsvariant

Bij de hulpverleningsvariant is de pleegzorg in beginsel van tijdelijke aard maar als binnen het eerste jaar blijkt dat het kind niet terug kan naar het ouderlijke huis omdat de ouders de zorg voor hun kind nog niet aan kunnen, dan wordt er een perspectief besluit genomen. Wat is het perspectief wat het weeskind nog heeft? Kan het kind onder voorwaarden terug naar het ouderlijk huis of blijft het kind langdurig bij pleegouders? Opvang van weeskinderen in Nederland is maatwerk. Dat wil zeggen dat er continue gekeken wordt of de situatie waarin het weeskind leeft, beantwoordt aan de eisen van veiligheid en zorg

Stel dat blijkt dat het kind niet terug kan naar het ouderlijke huis omdat de vader of moeder bijvoorbeeld geen geschikte woning heeft waarin het kind veilig en zorgzaam kan opgroeien, dan is de oplossing dat het kind voor langer dan 1 jaar opgevangen wordt in een pleeggezin. Dan kiest de verantwoordelijke instantie zoveel mogelijk in overleg met het kind voor de opvoedingsvariant. 

Opvoedingsvariant: opvang weeskinderen Nederland

Bij de opvoedingsvariant vangt een pleeggezin een wees- of pleegkind op voor langer dan 1 jaar, in ieder geval tot het 16e levensjaar. Wettelijk mogen weeskinderen zich dan al inschrijven bij de gemeente. Het weeskind, inmiddels een jongere, kan zich langzaam aan gaan voorbereiden op zelfstandig wonen door middel van kamertraining. Gedurende de tijd dat een pleeggezin een wees- of pleegkind opvangt is belangrijk dat het kind:

  • contact houdt met de ouders als deze nog in leven zijn;
  • contact houdt met andere familieleden;
  • bij hetzelfde pleeggezin blijft.

Dat laatste is niet altijd mogelijk omdat niet alle pleegouders een weeskind voor langere tijd kunnen opvangen.

Het belang van empathie en begrip

Pleegkinderen, en vooral weeskinderen, hebben vaak complexe emoties en gedragingen als gevolg van hun verlies en ervaringen. Pleegouders moeten daarom niet alleen zorgzaam en liefdevol zijn, maar ook begripvol en geduldig. Trainingen en begeleiding voor pleegouders zijn van doorslaggevende betekenis om hen te helpen deze kinderen op de best mogelijke manier te ondersteunen.

De rol van jeugdzorg

Jeugdzorg en de organisaties die daaronder vallen spelen een belangrijke rol in de opvang van weeskinderen in Nederland. Deze organisaties werken nauw samen met pleeggezinnen, scholen en andere betrokken partijen om ervoor te zorgen dat weeskinderen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Ze bieden begeleiding, therapie en andere vormen van hulp om kinderen te helpen hun trauma’s te verwerken en een stabiel leven op te bouwen.

Islamitische pleegzorg

In Nederland is er grote behoefte aan initiatieven voor islamitische pleegzorg. Deze initiatieven moeten zich richten op het bieden van een omgeving die in lijn is met de culturele en religieuze achtergrond van de kinderen. Dit is belangrijk voor hun identiteitsvorming en welzijn. Het vinden van pleegouders met een islamitische achtergrond is echter een uitdaging, en er is een voortdurende behoefte aan meer gezinnen die zich willen inzetten voor deze kinderen.

Tekort islamitische pleegouders bij opvang weeskinderen

Uit het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut in 2018 naar pleegouders met een islamitische achtergrond, bleek dat er een enorm tekort was. In 2023 bleek de situatie niet heel veel verbeterd te zijn. Dit tekort benadrukt de noodzaak van bewustwording en actie binnen de moslimgemeenschap. Het is belangrijk dat meer moslimgezinnen overwegen om pleegouder te worden, zodat weeskinderen kunnen opgroeien in een omgeving die hun culturele en religieuze identiteit respecteert en ondersteunt. Het verhaal van islamitische pleegmoeder Neenah illustreert de uitdagingen waarmee moslimweeskinderen in Nederland te maken krijgen.

Opvang van Hamza en andere islamitische weeskinderen in Nederland

Pleegmoeder Neenah vertelt dat zij een islamitisch weeskind opnam dat daarvoor in een christelijk pleeggezin was opgenomen. Hamza, zoals het jongetje heette, was gewend aan een bepaalde  indeling van zijn dagen en het vieren van feesten zoals Sinterklaas en Kerst. Al gauw bleek dat de overgang toch niet helemaal probleemloos verliep, ondanks dat pleegmoeder Neenah rekening had gehouden met een overgangsperiode. Hamza mocht zijn schoentje zetten en pleegmoeder Neenah organiseerde speciaal voor hem pakjesavond. Met kerst stond er een denneboom in de tuin met lichtjes.

In de jaren erna merkte pleegmoeder Neenah dat Hamza rond de feestdagen gespannen was. Hij huilde wat sneller en was vaker boos.  Blijkbaar waren de tegenstellingen tussen het leven in een christelijk gezin en het leven in een islamitisch gezin voor een jong kind toch best groot. Temeer omdat op de meeste scholen Sinterklaas en Kerst uitgebreid werd gevierd.

Initiatieven en organisaties voor opvang weeskinderen in Nederland

In Nederland zijn er diverse organisaties die zich inzetten voor de opvang en zorg van weeskinderen. Stichting Kinderpostzegels en Pleegzorg Nederland zijn voorbeelden van organisaties die hard werken om ervoor te zorgen dat deze kinderen een veilig en liefdevol thuis vinden. Daarnaast heeft Islamic Relief een weesfonds en een uitgebreid steunprogramma voor wezen in de allerarmste delen van de wereld waar weinig mogelijkheden zijn om wezen op een adequate en begripvolle manier op te vangen. 

Pleegzorg Nederland

Pleegzorg Nederland is een overkoepelende organisatie die pleegzorg in Nederland coördineert en ondersteunt. Ze bieden training en begeleiding aan pleegouders, en werken samen met jeugdzorginstellingen om ervoor te zorgen dat kinderen de best mogelijke zorg krijgen.

Het belang van steun door de gemeenschap

Steun door de gemeenschap is onmisbaar bij de succesvolle opvang en integratie van weeskinderen. Lokale gemeenschappen kunnen een belangrijke rol spelen door pleeggezinnen te ondersteunen, bewustwording te vergroten en hulp te bieden bij praktische zaken zoals vervoer en bijles. Door samen te werken, kunnen we ervoor zorgen dat deze kinderen de kans krijgen om te gedijen.

Conclusie

De opvang van weeskinderen in Nederland is verschoven van grootschalige weeshuizen naar kleinschalige voorzieningen en pleeggezinnen, wat persoonlijke zorg mogelijk maakt. Pleegzorg, met varianten als kortdurende en langdurige opvang, speelt een belangrijke rol. Jeugdzorgorganisaties en specifieke initiatieven, zoals islamitische pleegzorg, bieden de benodigde ondersteuning, hoewel er nog steeds tekorten zijn. Gemeenschapssteun blijft essentieel om weeskinderen een stabiele en liefdevolle toekomst te bieden.

Take aways

  • Na de Tweede Wereldoorlog werden grootschalige weeshuizen in Nederland vervangen door kleinschalige voorzieningen en pleeggezinnen.
  • Pleegzorg biedt weeskinderen een stabiele en liefdevolle omgeving, cruciaal voor hun emotionele en psychologische welzijn.
  • Verschillende vormen van pleegzorg, zoals kortdurende en langdurige opvang, zijn afgestemd op de specifieke behoeften van het kind.
  • Jeugdzorgorganisaties werken nauw samen met pleeggezinnen om kinderen de best mogelijke zorg te bieden.
  • Initiatieven zoals islamitische pleegzorg zijn belangrijk voor de identiteitsvorming en welzijn van kinderen uit diverse culturele achtergronden.
  • Lokale gemeenschappen spelen een cruciale rol in de succesvolle opvang en integratie van weeskinderen door ondersteuning en praktische hulp te bieden.
  • Er blijft een behoefte aan meer pleeggezinnen, vooral met specifieke culturele achtergronden, om weeskinderen de zorg te bieden die aansluit bij hun identiteit.
  • Het welzijn van weeskinderen vraagt om gezamenlijke inspanningen van pleegouders, jeugdzorginstellingen en de bredere gemeenschap.
Islamic Relief Nederland ∙ ANBI 003410511 ∙ ©2024 ∙ Privacy Statement ∙ Cookieverklaring