Weeskinderen in de Islam zijn een bron van zegen maar zijn ook een grote verantwoordelijkheid. Honger, natuurrampen en conflicten hebben als resultaat een explosieve  toename van weeskinderen. In 2020 leefden maar liefst 1,6 miljard kinderen in door conflicten geteisterde gebieden. Onder hen bevonden zich 452 miljoen kinderen die op minder dan 50 kilometer van daadwerkelijke gevechten woonden. Deze schokkende cijfers nemen alleen maar toe met voortdurende bombardementen in Gaza en escalerende conflicten elders. Ernst Suur, directeur van War Child Nederland, merkt op dat we nog nooit zoveel kinderen in oorlogs- en conflictgebieden hebben gezien. Dit vraagt om actie en nieuwe denkwijzen om hoop te brengen aan een hele generatie.

De Islamitische traditie van zorg voor weeskinderen

De Islam kent een lange traditie van zorg voor weeskinderen, geworteld in zowel de leer van de Profeet Mohammed (vzmh) als in de Koran. Hijzelf was een wees en zijn levensverhaal illustreert de uitdagingen van het opgroeien zonder ouders. Het verhaal van Ḥalīma, die hem als kind adopteerde, toont aan hoe de zorg voor een wees zegen kan brengen in het leven van ouders die zorgen voor wezen. 

De Profeet Mohammed (vzmh): bron van zegen

De Profeet Mohammed (vzmh) werd wees op jonge leeftijd. Hij geeft in zijn levenswandel of “Soennah” het voorbeeld hoe om te gaan met weeskinderen. Het Arabische woord voor wees is “yatīm”  maar heeft een iets andere betekenis dan in het Nederlands. Een kind zonder vader wordt “yatīm” genoemd. In het Nederlands betekent het dat het kind beide ouders niet meer heeft. 

De biografie van de Profeet (vzmh), verzameld door Ibn Isḥāq, werpt licht op de uitdagingen die hij als wees tegenkwam, zowel sociaal als emotioneel. Toen Ḥalīma moest beslissen of ze voor hem zou zorgen, weigerden alle vrouwen aanvankelijk omdat hij een wees was. Zonder vader was er niemand die voor zijn verzorging zou kunnen betalen. Ḥalīma weigerde ook, maar nadat ze geen ander kind vond om te zogen, besloot ze hem toch te accepteren. 

Haar man moedigde haar aan, in de hoop dat God hen zou zegenen vanwege deze daad. En inderdaad, zodra ze de jonge Mohammed in huis namen, kreeg Ḥalīma overvloedige melk in haar borst, produceerde hun oude kameel veel meer melk dan voorheen, en werd hun luie ezel plotseling de snelste. Deze zegen bleef voortduren. Bovendien stelde de Profeet Mohammed (vzmh) tijdens zijn profeetschap een ultieme beloning in het vooruitzicht aan hen die goed voor weeskinderen zouden zorgen.

Weeskinderen in de de Koran

De Koran besteedt rechtstreeks aandacht aan weeskinderen in 21 verschillende verzen, waarbij zowel het enkelvoud “yatīm” als het meervoud “yatāmā” wordt gebruikt. Dit benadrukt het belang van zorg voor wezen in de vroege islamitische gemeenschap en werpt licht op de voortdurende relevantie van deze ethiek in de islamitische wetgeving en tradities door de eeuwen heen. Weeskinderen worden gezien als ontvangers van zorg en bescherming, met potentieel om een grote zegen te brengen wanneer ze goed worden behandeld, maar ook als bronnen van waarschuwing wanneer ze worden verwaarloosd of misbruikt. De Koran roept op tot compassie en rechtvaardigheid jegens weeskinderen, als integraal onderdeel van een moreel en barmhartig leven.

Plicht om goed te zorgen voor weeskinderen

De Koran benadrukt herhaaldelijk de plicht om goed voor weeskinderen te zorgen. In Surah Al-Nisa (4:36) roept God op tot het helpen van de wezen naast het tonen van compassie voor ouders, familie, en anderen in nood. Het niet naleven van deze ethische plichten wordt ernstig veroordeeld, zoals we lezen in Surah Al-Nisa (4:10), waarin wordt gewaarschuwd voor het onrechtmatig verbruiken van de eigendommen van wezen. Weeskinderen in de Islam en islamitische traditie nemen sinds de openbaring van de Koran een centrale plaats in.

Weeskinderen in de Islam: moslims in het Westen.

Moslims in het Westen moeten opnieuw vertrouwd raken met de bepalingen van de islamitische traditie over weeskinderen. Hoewel in het collectieve bewustzijn van moslims in onze moderne tijd het zorgen voor wezen als een belangrijke opdracht wordt erkend, weten veel moslims in het Westen niet welke bepalingen gelden bij het verzorgen van wezen. Weeskinderen in hebben een centrale plaats in de Islam maar in de dagelijkse praktijk van moslims in het Westen komt dat niet genoeg uit de verf.

Weeskinderen en Kafāla

Kafāla is het Arabische woord voor het zorgen voor wezen tot zij de volwassen leeftijd hebben bereikt. Het belangrijkste hierbij is dat ouders die ervoor kiezen om te zorgen voor een weeskind zich bewust moeten zijn dat weeskinderen nooit kinderen kunnen worden van biologisch niet-verwante volwassenen. Binnen de islamitische traditie staat het erkennen van de waarheid en het vermijden van onwaarheid en leugens centraal. Het zorgen voor kinderen die in de veronderstelling worden gelaten dat hun ouders hun biologische ouders zijn zou betekenen dat de relatie tussen ouders en weeskinderen vals is en deze kinderen beroven van hun waardigheid en eer. Het zou hen in zekere zin eigendom maken van biologisch niet-verwante volwassenen die er voordeel uit willen halen. 

Weeskinderen en hun biologische familie

Daarom kunnen banden met de biologische familie in brede zin niet verbroken worden. In feite schrijft kafāla specifieke rollen voor voor elk gezinslid, zodat een pleegkind gezond kan  opgroeien en zich kan ontplooien in alle aspecten van zijn leven. Zowel in wereldlijke zaken als in spirituele zaken.

Doel van kafāla is het opvoeden van:

  • gezonde;
  • gelukkige;
  • goed aangepaste kinderen. 

Kinderen die kunnen slagen in de maatschappij en op hun beurt weer een bron van positieve verandering kunnen zijn voor andere personen in hun nabijheid. 

Tekort aan islamitische pleegouders in Nederland

Uit onderzoek van onder andere het Verwey-Jonker Instituut is gebleken dat er een tekort is aan pleegouders met een islamitische achtergrond. Mehmet Day die het onderzoek deed zegt over het belang van herkenning voor de identiteitsvorming: “Het is een ingrijpend proces voor kinderen. Herkenning is dan belangrijk en dat geldt echt voor elk detail, zelfs de geur van het eten. Als een kind in een heel andere setting komt dan is er geen herkenning. Bij identiteitsvorming is etnische identiteit belangrijk. Zo kunnen kinderen sterker en weerbaarder worden”. 

Amerikaans onderzoek naar moslimwezen in de VS beveelt het volgende aan: 

  • voedt weeskinderen op in de gemeenschap;
  • verwelkom hen in de gemeenschap;
  • verleen als gemeenschap hulp bij zaken als:

Organisaties in het Westen

Organisaties zoals Islamic Relief Nederland zetten zich in om weeskinderen te ondersteunen in armere delen van de wereld en conflictgebieden. Door een complete aanpak van bescherming, educatie en psychosociale ondersteuning proberen zij de hoop van een hele generatie te herstellen. 

Conclusie

Het is duidelijk dat de Islamitische traditie een sterke basis biedt voor zorg en bescherming van weeskinderen. Door te handelen in lijn met deze principes kunnen moslims positieve veranderingen teweegbrengen voor de meest kwetsbare kinderen in de samenleving, maar ook voor kwetsbare kinderen elders in conflictgebieden. 

Take-aways

  • Weeskinderen hebben speciale bescherming en zorg nodig, geworteld in islamitische tradities van compassie en rechtvaardigheid.
  • Kafāla benadrukt eerlijkheid en respect voor de biologische familie van het kind.
  • Het tekort aan islamitische pleegouders in het Westen benadrukt de noodzaak van bewustwording en actie in de moslimgemeenschap.
  • Gemeenschappen en organisaties kunnen een cruciale rol spelen bij het ondersteunen en integreren van weeskinderen.
  • Door gezamenlijke inspanningen kunnen we de hoop van een hele generatie herstellen, in lijn met de nobele idealen van de islam.
Islamic Relief Nederland ∙ ANBI 003410511 ∙ ©2024 ∙ Privacy Statement ∙ Cookieverklaring